حیدربابا اثر جاودانه استاد محمد حسین شهریار

سلام بر حيدر بابا - فارسی

١
حيدربابا چو ابر شَخَد ،‌ غُرّد آسمان                                                 سيلابهاى تُند و خروشان شود روان
صف بسته دختران به تماشايش آن زمان                                          بر شوكت و تبار تو بادا سلام من
گاهى رَوَد مگر به زبان تو نام من

(٢)
حيدربابا چو كبكِ تو پَرّد ز روى خاك                                                    خرگوشِ زير بوته گُريزد هراسناك
باغت به گُل نشسته و گُل كرده جامه چاك                                            ممكن اگر شود ز منِ خسته ياد كن
دلهاى غم گرفته ، بدان ياد شاد كن

(٣)
چون چارتاق را فِكنَد باد نوبهار                                                         نوروزگُلى و قارچيچگى گردد آشكار
بفشارد ابر پيرهن خود به مَرغزار                                                    از ما هر آنكه ياد كند بى گزند باد
گو :‌ درد ما چو كوه بزرگ و بلند باد

(٤)
حيدربابا چو داغ كند پشتت آفتاب                                                     رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب
يك دسته گُل ببند براى منِ خراب                                                      بسپار باد را كه بيارد به كوى من
باشد كه بخت روى نمايد به سوى من

(٥)
حيدربابا ،‌ هميشه سر تو بلند باد                                                        از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد
از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد                                                  دنيا همه قضا و قدر ، مرگ ومير شد
اين زال كى ز كُشتنِ فرزند سير شد ؟

(٦)
حيدربابا ، ‌ز راه تو كج گشت راه من                                                عمرم گذشت و ماند به سويت نگاه من
ديگر خبر نشد كه چه شد زادگاه من                                                هيچم نظر بر اين رهِ پر پرپيچ و خم نبود
هيچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود

(٧)
بر حقِّ مردم است جوانمرد را نظر                                                  جاى فسوس نيست كه عمر است در گذر
نامردْ مرد ،‌ عمر به سر مى برد مگر !                                              در مهر و در وفا ،‌ به خدا ، جاودانه ايم
ما را حلال كن ، كه غريب آشيانه ايم

(٨)
ميراَژدَر آن زمان كه زند بانگِ دلنشين                                                     شور افكند به دهكده ، هنگامه در زمين
از بهر سازِ رستمِ عاشق بيا ببين                                                               بى اختيار سوى نواها دويدنم
چون مرغ پرگشاده بدانجا رسيدنم

(٩)
در سرزمينِ شنگل آوا ، سيبِ عاشقان                                                   رفتن بدان بهشت و شدن ميهمانِ آن
با سنگ ، سيب و بِهْ زدن و ، خوردن آنچنان !                                          در خاطرم چو خواب خوشى ماندگار شد
روحم هميشه بارور از آن ديار شد

(١٠)
حيدربابا ، قُورى گؤل و پروازِ غازها                                                      در سينه ات به گردنه ها سوزِ سازها
پاييزِ تو ، بهارِ تو ، در دشتِ نازها                                                          چون پرده اى به چشمِ دلم نقش بسته است
وين شهريارِ تُست كه تنها نشسته است

(١١)
حيدربابا ، زجادّة شهر قراچمن                                                               چاووش بانگ مى زند آيند مرد و زن
ريزد ز زائرانِ حَرَم درد جان وتن                                                            بر چشمِ اين گداصفتانِ دروغگو
نفرين بر اين تمدّنِ بى چشم و آبرو

(١٢)
شيطان زده است است گول و زِ دِه دور گشته ايم                                             كنده است مهر را ز دل و كور گشته ايم
زين سرنوشتِ تيره چه بى نور گشته ايم                                                       اين خلق را به جان هم انداخته است ديو
خود صلح را نشسته به خون ساخته است ديو

(١٣)
هركس نظر به اشك كند شَر نمى كند                                                          انسان هوس به بستن خنجر نمى كند
بس كوردل كه حرف تو باور نمى كند                                                 فردا يقين بهشت ، ‌جهنّم شود به ما
ذيحجّه ناگزير ،‌ محرّم شود به ما

(١٤)
هنگامِ برگ ريزِ خزان باد مى وزيد                                                        از سوى كوه بر سرِ دِه ابر مى خزيد
با صوت خوش چو شيخ مناجات مى كشيد                                              دلها به لرزه از اثر آن صلاى حق
خم مى شدند جمله درختان براى حق

(١٥)
داشلى بُولاخ مباد پُر از سنگ و خاك و خَس                                         پژمرده هم مباد گل وغنچه يك نَفس
از چشمه سارِ او نرود تشنه هيچ كس                                                   اى چشمه ، خوش به حال تو كانجا روان شدى
چشمى خُمار بر افقِ آسمان شدى

(١٦)
حيدربابا ،‌ ز صخره و سنگت به كوهسار                                               كبكت به نغمه ، وز پيِ او جوجه رهسپار
از برّة سفيد و سيه ، گله بى شمار                                                       اى كاش گام مى زدم آن كوه و درّه را
مى خواندم آن ترانة « چوپان و برّه » را

(١٧)
در پهندشتِ سُولى يِئر ، آن رشك آفتاب                                              جوشنده چشمه ها ز چمنها ،‌ به پيچ و تاب
بولاغ اوْتى شناورِ سرسبز روى آب                                                     زيبا پرندگان چون از آن دشت بگذرند
خلوت كنند و آب بنوشند و بر پرند 

(١٨)
وقتِ درو ،‌ به سنبله چين داسها نگر                                                      گويى به زلف شانه زند شانه ها مگر
در كشتزار از پىِ مرغان ،‌ شكارگر                                                      دوغ است و نان خشك ، غذاى دروگران
خوابى سبك ، دوباره همان كارِ بى كران

(١٩)
حيدربابا ،‌ چو غرصة خورشيد شد نهان                                                   خوردند شام خود كه بخوابند كودكان
وز پشتِ ابر غمزه كند ماه آسمان                                                           از غصّه هاى بى حدِ ما قصّه ساز كن
چشمان خفته را تو بدان غصّه باز كن

(٢٠)
قارى ننه چو قصّة شب ساز ميكند                                                      كولاك ضربه اى زده ، در باز مى كند
با گرگ ، شَنگُلى سخن آغاز مى كند                                                       اى كاش بازگشته به دامان كودكى
يك گل شكفتمى به گلستان كودكى

(٢١)
آن لقمه هاى نوشِ عسل پيشِ عمّه جان                                                  خوردن همان و جامه به تن كردنم همان
در باغ رفته شعرِ مَتل خواندن آنچنان !                                                 آن روزهاى نازِ خودم را كشيدنم !
چو بى سوار گشته به هر سو دويدنم !

(٢٢)
هَچى خاله به رود كنار است جامه شوى                                                       مَمّد صادق به كاهگلِ بام ، كرده روى
ما هم دوان ز بام و زِ ديوار ، كو به كوى                                                      بازى كنان ز كوچه سرازير مى شديم
ما بى غمان ز كوچه مگر سير مى شديم !

(٢٣)
آن شيخ و آن اذان و مناجات گفتنش                                                    مشدى رحيم و دست يه لبّاده بردنش
حاجى على و ديزى و آن سير خوردنش                                              بوديم بر عروسى وخيرات جمله شاد
ما را چه غم ز شادى و غم ! هر چه باد باد !

(٢٤)
اسبِ مَلِك نياز و وَرَنديل در شكار                                                        كج تازيانه مى زد و مى تاخت آن سوار
ديدى گرفته گردنه ها را عُقاب وار                                                            وه ،‌ دختران چه منظره ها ساز كرده اند !
بر كوره راه پنجره ها باز كرده اند !

(٢٥)
حيدربابا‌ ، به جشن عروسى در آن ديار                                                  زنها حنا - فتيله فروشند بار بار
داماد سيب سرخ زند پيش پاىِ يار                                                            مانده به راهِ دختركانِ تو چشمِ من
در سازِ عاشقانِ تو دارم بسى سخن

(٢٦) 
از عطر پونه ها به لبِ چشمه سارها                                                       از هندوانه ، خربزه ، در كشتزارها
از سقّز و نبات و از اين گونه بارها                                                          مانده است طعم در دهنم با چنان اثر
كز روزهاى گمشده ام مى دهد خبر

(٢٧)
نوروز بود و مُرغ شباويز در سُرود                                                     جورابِ يار بافته در دستِ يار بود
آويخته ز روزنه ها شالها فرود                                                           اين رسم شال و روزنه خود رسم محشرى است !
عيدى به شالِ نامزدان چيز ديگرى است !

(٢٨)
با گريه خواستم كه همان شب روم به بام                                              شالى گرفته بستم و رفتم به وقتِ شام
آويخته ز روزنة خانة غُلام                                                             جوراب بست و ديدمش آن شب ز روزنه
بگريست خاله فاطمه با ياد خانْ ننه

(٢٩)
در باغهاى ميرزامحمد ز شاخسار                                                  آلوچه هاى سبز وتُرش ، همچو گوشوار
وان چيدنى به تاقچه ها اندر آن ديار                                                 صف بسته اند و بر رفِ چشمم نشسته اند
صفها به خط خاطره ام خيمه بسته اند

(٣٠)
نوروز را سرشتنِ گِلهايِ چون طلا                                                 با نقش آن طلا در و ديوار در جلا
هر چيدنى به تاقچه ها دور از او بلا                                                    رنگ حنا و فَنْدُقة دست دختران
دلها ربوده از همه كس ، خاصّه مادران

(٣١)
با پيك بادكوبه رسد نامه و خبر                                                         زايند گاوها و پر از شير ، بام و در
آجيلِ چارشنبه ز هر گونه خشك و تر                                                 آتش كنند روشن و من شرح داستان
خود با زبان تركىِ شيرين كنم بيان :  
قيزلار دييه ر :‌ « آتيل ماتيل چرشنبه                                                 آينا تكين بختيم آچيل چرشنبه »

(٣٢)
با تخم مرغ هاى گُلى رنگِ پُرنگار                                                با كودكان دهكده مى باختم قِمار
ما در قِمار و مادرِ ما هم در انتظار                                                    من داشتم بسى گل وقاپِ قمارها
از دوستان على و رضا يادگارها

(٣٣)
نوروزعلى و كوفتنِ خرمنِ جُوَش                                                    پوشال جمع كردنش و رُفتن از نُوَش
از دوردستها سگ چوپان و عوعوَش                                                 ديدى كه ايستاده الاغ از صداى سگ
با گوشِ تيز كرده براى بلايِ سگ

(٣٤)
وقتِ غروب و آمدنِ گلّة دَواب                                                           در بندِ ماست كُرّة خرها به پيچ و تاب
گلّه رسيده در ده و رفته است آفتاب                                                       بر پشتِ كرّه ، كرّه سوارانِ دِه نگر
جز گريه چيست حاصل اين كار ؟ بِهْ نگر

(٣٥)
شبها خروشد آب بهاران به رودبار                                                       در سيل سنگ غُرّد و غلتد ز كوهسار
چشمانِ گرگ برق زند در شبانِ تار                                                       سگها شنيده بويِ وى و زوزه مى كشند
گرگان گريخته ، به زمين پوزه مى كشند

(٣٦)
بر اهل ده شبانِ زمستان بهانه اى است                                                 وان كلبة طويله خودش گرمخانه اى است
در رقصِ شعله ، گرم شدن خود فسانه اى است                                      سِنجد ميان شبچره با مغز گردكان
صحبت چو گرم شد برود تا به آسمان

(٣٧)
آمد ز بادكوبه پسرخاله ام شُجا                                                              با قامتى كشيده و با صحبتى رسا
در بام شد سماور سوقاتيش به پا                                                         از بختِ بد عروسى او شد عزاى او
آيينه ماند و نامزد و هاى هايِ او

(٣٨)
چشمانِ ننه قيز به مَثَل آهوى خُتَن                                                      رخشنده را سخن چو شكر بود در دهن
تركى سروده ام كه بدانند ايلِ من                                                          اين عمر رفتنى است ولى نام ماندگار
تنها ز نيك و بد مزه در كام ماندگار

(٣٩)
پيش از بهار تا به زمين تابد آفتاب                                                      با كودكان گلولة برفى است در حساب
پاروگران به سُرسُرة كوه در شتاب                                                        گويى كه روحم آمده آنجا ز راه دور
چون كبك ،‌ برفگير شده مانده در حضور

(٤٠)
رنگين كمان ،‌ كلافِ رَسَنهاى پيرزن                                                خورشيد ، روى ابر دهد تاب آن رسَن
دندان گرگ پير چو افتاده از دهن                                                       از كوره راه گله سرازير مى شود
لبريز ديگ و باديه از شير مى شود

(٤١)
دندانِ خشم عمّه خديجه به هم فشرد                                                   كِز كرد مُلاباقر و در جاى خود فُسرد
روشن تنور و ،‌ دود جهان را به كام بُرد                                             قورى به روى سيخ تنور آمده به جوش
در توى ساج ، گندم بوداده در خروش

(٤٢)
جاليز را به هم زده در خانه برده ايم                                                   در خانه ها به تخته - طبقها سپرده ايم
از ميوه هاى پخته و ناپخته خورده ايم                                                   تخم كدوى تنبل و حلوايى و لبو
خوردن چنانكه پاره شود خُمره و سبو

(٤٣)
از ورزغان رسيده گلابى فروشِ ده                                                    از بهر اوست اين همه جوش و خروشِ ده
دنياى ديگرى است خريد و فروش ده                                                        ما هم شنيده سوى سبدها دويده ايم
گندم بداده ايم و گلاب