تیسپون ( طاق  کسری یا مدائن ) پایتخت ایران بزرگ در بغداد

"عراق دل ایرانشهر"

تیسپون یکی از مراکز تمدن ایران بزرگ در سالهای شاهنشاهی هخامنشی ( 528 پیش از میلاد ) و پایتخت شاهنشاهی اشکانی ( 247 پیش از میلاد ) تا دوره ساسانی ( 632 پس از میلاد ) بوده است که توسط اعراب مهاجم شبه جزیره عربستان ویران گشته است . تاریخ نگاران این بنای بی سابقه و هنر معماری بکار رفته شده در این کاخ ایرانی را در جهان بی مانند دانسته اند و به آن لقب نخستین کاخ سفید جهان را داده اند . این شهر بیشتر اقامتگاه زمستانی شاهنشاهان ایران بزرگ بوده است . تیسفون  در 32 کیلومتری جنوب شرقی بغداد قرار گرفته است . ریشه تیسپون نامی ایرانی است که بعدها به سبب عظمت و بزرگی اش که توسط خسرو انوشیروان آباد گشته بود و مرکز تجاری آن روزگار شده بود تازیان نام مدائن به معنی شهرها را به آن دادند . عراق در طول تاریخ پیش از اسلام و در چندین دهه در پس از اسلام بخشی از ایران بوده است و حتی نام پایتخت کنونی آن ( بغداد ) نیز نامی پارسی و ایرانی است . واژه بغداد تشکیل شده است از بغ + داد که در معنی داده شده از سوی خداوند می باشد . امروزه نیز بخش بزرگی از شمال عراق در دست اقوام ایرانی کرد است که به کردستان عراق مشهور می باشد . بخش جنوبی آن هم شیعیان زندگی میکنند که در اصل ایرانی هستند ولی پس از یورش عربهای شبه جزیره امروزه زبان عربی سخن میگویند ( مانند بخشی از خوزستان ایران ) . آثار تمدن ایران در عراق و وجود اقوام گونانگون ایرانی منجمله کردها و ترکمنها نشانی از همین حقیقت است . بابل نیز یکی از مهدهای تمدن جهان محسوب می شود که پس از تاجگذاری کوروش بزرگ در آن شهر بخشی از ایران شد . ایرانیان که خرمی و سازندگی و آبادانی در ریشه و خونشان است این منطقه را به قلب تمدن جهان باستان تبدیل کردند و رونق تجاری بسیاری به آن بخشیدند . تیسفون نیز مانند دیگر آثار بزرگ تمدن ایران در کنار چشمه ای جوشان از آبهای پاک سرزمین ایران قرار گرفته است ( همچون بیستون - آذرگشسب - معبد آناهیتا و ... ) . امروزه بابل و تیسپون و بغداد در عراق همگی به یاری سلطه استعمار انگلستان در آن منطقه از ایران جدا شده اند و تبدیل به ویرانه ای برای سربازان کشورهای سود جو شده است .

اشکانیان نیز بناهای بزرگی در تیسفون ساختند . اعراب نوشته اند پس از فتح تیسپون به هر سرباز اسلام مبلغ دوازده هزار درهم رسید . خرابه های تیسپون در 1.5 کیلومتری دهکده سلمان پاک آغاز می شود که شهر سلمان فارسی نامیده شده است . در سال 1888 میلادی بسیاری از این کاخ هی باستانی ایرانی فروریخت زیرا آنجا را محل عبور و مرور مصالح ساختمانی کرده بودند . در جنوب آن شهر "اسفانبر" قرار دارد که به گفته هایی آرامگاه انوشیروان دادگر پادشاه مقتدر و عدالت گستر ساسانی آنجا واقع شده است . زیرا بنا به درخواست خود انوشیروان فرمان داده شده بود تا جسدش را در آنجا به خاک سپارند . قصر دیگری به نام الابیض از دوره اشکانی نیز آنجا بود که در دوره خلافت ننگین سرکرده های عرب ( 295 , 289 هجری ) ویران گشت  . طاق کسری از بناهای باشکوه تاریخ بوده است که طول آن 365 متر و عرض اش 275 تخمین زده شده است . که در وسط ویرانه های مدائن قرار گرفته است .

در نامه پهلوی شهرستانهای ایران آمده است ابوجعفر المنصور یکی دیگر از خلیفه های ننگین تازیان در تاریخ ذیحجه 136 هجری پس از روی کار آمدن - بسیاری از بناهای تیسپون را با خاک یکسان نمود تا قانون اسلامی را آنجا پیاده کند  . در زمان رهبری صدام ملعون نیز هیچ ایرانی نمی توانست از این مکان باستانی نیاکانش دیدن کند فقط به این دلیل که عراق روزگاری متعلق به ایران بوده و آثارش امروزه نیز به جای مانده است .

برای نمونه میتوان به تخت جمشید و مقبره مادر سلیمان اشاره کرد . زیرا اینها نامهایی هستند که ایرانیان بر مکانهای باستانی شان گذاشتند تا از دست ویرانگر عرب به دور به ماند . چون جمشید در نزد اعراب هم ارج و قربی داشته و در تاریخ همیشه با بزرگی آمد است - به همین جهت شهر پارسه داریوش بزرگ به تخت جمشید تغییر نام پیدا میکند . یا آرامگاه کوروش بزرگ به نام مقبره مادر حضرت سلیمان تغییر نام می دهد تا از ویرانی اعراب رهایی یابد . نمونه های بسیاری از این فجایع موجود است . تخت سلیمان آذربایجان نیز نامی ساخته شده برای آتشکده بزرگ آذرگشنسب است که مردم منطقه آذرآبادگان این مکان ارزشمند را به تخت حضرت سلیمان تغییر نام میدهند و . . .

احمد ابن ابی یعقوب در کتاب البلدان می گوید : در روزگار پیش از اسلام در دوران خسروها عجمان ( ایرانیان ) شهری بزرگ در میان شهرهای عراق بنا کرده بودند به نام مدائن ( جمع مدینه به معنی شهرها ) که تا بغداد هفت فرسخ راه بود . ایوان خسرو انوشیروان همان جاست . این مکان پس از نوشیروان محل پادشاهان ایران بود .

 ابواسحق ابراهیم اصطخری در کتاب مشهور مسالک و الممالک نوشته است مدائن امروزه شهری است ویران و کوچک که در گذشته سخت عظیم بود . از بغداد تا آنجا یک مرحله است و هنوز آرامگاه پادشاهان ایران آنجاست . ایوان کسری آنجاست که با سنگ گچ بنا شده است . در گذشته در جهان هچ بنایی عظیم تر از آن نبوده است .

در کتاب مروج الذهب مسعودی اینگونه آمده است : خسرو انوشه روان شاهنشاه ساساني پس از مراجعت به عراق به سوي تيسفون پايتخت امپراتوري ايران رفت .

سپس سفرا و وزيران كشورهاي منطقه را به حضور پذيرفت و آنان را دعوت رسمي نمود تا از نخستين كاخ سفيد دنيا و باشكوه ترين ابنيه آن روزگار ديدن كنند . که همگان از این ابنیه باشکوه تاریخ شگفت زده شدند . يكي از آنان فرستاده قيصر روم بود كه مشغول تماشاي تيسپون مدائن بود كه ناگهان به نزد شاهنشاه ايران رفت و چنين گفت :

من از اين معماري باشكوه شگفت زده شده ام ولي فقط مشكلي در ميدان اصلي كاخ مي بینم كه اين يك نقص اساسي به حساب می ید چرا آنرا برطرف نکردید ؟

شاهنشاه ايران لبخندي زد و چنين گفت : در آن مكان خانه پير زني بود كه حاضر به فروش خانه خود به ما نشد و چون شاه نخواست كه به پيرزن ستم روا دارد آن خانه را به همان حال رها كردیم .

فرستاده قيصر روم اينگونه پاسخ داد : به خداي كه اين نقص بهتر از هزاران كمال است .

تاریخ نگاران از فتح شهر تیسپون اینگونه سخن میگویند : با کشته شدن رستم فرخزاد فرمانده لشگر ایران ساسانی - سپاه ایران به حالت متزلزل در آمد و خود شاهنشاه یزدگرد در راس ارتش قرار گرفت و آماده مقابله با اعراب بدوی در برابر هجوم آنان به پایتخت ایران گشت . به گفته طبری جنوب عراق بعد از فتح مسلمانان ویران و روستاها و شهرهای آنجا دچار قحطی شد و در سال 17 هجری بخش زیادی از مردم آنجا از گرسنگی تلف شدند . وبا و بیماریهای مرگبار روانه آنجا شد . حدود 9 ماه پس از رخداد قادسیه سعد ابی وقاص چندین لشگر روانه ماورای فرات کرد . در این هنگام یزدگرد در منطقه بابل عراق بر کرانه فرات مستقر شده بود تا سد راه لشگر مسلمانان از ورود به پیتخت ایران شود مهران , هرمزان , نخویرگان که از سرداران ایران بودن وی را یاری دادند . فیروزان حدود 9 ماه پس از قادسیه از سعد ابی وقاص شکست خورد و لشگرش کشته شدند و بابل به تصرف سعد در آمد . این فتح - مسلمانان را نزدیک به تیسفون کرد و خطر حمله جدی شد . "هرمزان" بری جمع آوری لشگری از مردم راهی اهواز گشت . "فیروزان" به همین قصد راهی نهاوند شد . "شهریار درکوتی" به نزدیکی تیسفون رفت و در انجا مستقر شد .

 "نخویرگان" در غرب تیسفون در ناحیه شرقی بابل مستقر شد . "فرخان و پیهومان" هر کدام در نواحی از جنوب غرب تیسفون مستقر شدند . ولی باز این لشگر آریی ها ایرانی ها در برابر عربهای جنگجو و قبایل متعدد عربستان ناچیز بود و از طرفی دیگر کشور در مرحله بحران قرار داشت . به گفته طبری شمار لشگر عرب بیش از 100 هزار مرد جنگجو و غیر نظامی وحشی بوده است . لشگر ایران بعد از مقاومت هایی شکسته شد و عربان تیسفون را محاصره کردند . در نتیجه یزدگرد از ناحیه غرب پایتخت به شرق تیسفون منتقل شد .

شهر تیسفون یکی از آبادترین , پررونق ترین , زیباترین و متمدن ترین شهرهای خاورمیانه بود . ثروتهای 1200 سال شاهنشاهی ایران در آنجا اندوخته شده بود . مجسمه های طلا پادشاهان گذشته , مجمسه طلای حیوانان , تاج های شاهنشاهی نوشیروان و خسروپرویز , جامهای زرین چندین هزار ساله و . . . از طرف دیگر خبر این منابع ایران به گوش مردمان عربستان رسید و به گفته تاریخ نویسان عرب بیش از نیم میلیون نفر پس از فتح این شهر برای بدست آوردن این جواهرات و طلاها روانه تیسفون شدند . مدافعان ایرانی بیش از دو ماه مقاومت نمودند . در همین حین هیاتی از ایران جهت صلح و پیشنهاد دادن جنوب عراق راهی لشگر عربان شد . ولی مسلمانان آن را رد کردند و محاصره شهر را ادامه دادند . در نتیجه مردمان از گرسنگی گرگان و سگان شهر را خوردند و به تدریج از روی ناچاری شهر را تخلیه کردند . تیسفون غربی در سال 19 سقوط کرد .

 چند ماه بعد کل پایتخت به تصرف عربها در آمد . طبری در این گزارش مینویسد : مسلمانان مهاجم در شهر به کافورهای بسیاری برخوردند و به خیال آنکه آنها نمک هستند کافورها را در غدا ریخته ولی بعد از طعم تلخ کافور متوجه شدند که نمک نیست . آنان کافورهای بسیاری را به یک تاجر دادند و از او در قبال آنهمه کافور یک پیراهن گرفتند .طبری ذکر میکند : عده زیادی از مسلمانان وقتی جامهای طلا را در کاخ دیدند رنگ سفید نقره را به رنگ زرد طلا ترجیح دادن و فریاد میزدند , چه کسی حاضر است که جامهای زرد را با جامهای سفید عوض نماید .

طبری گنجینه ایران در تیسفون را بالغ بر 865 میلیون درهم تخمین زده است که در تاریخ بشریت یکی از بی سابقه ترین اموال حکومتی بوده است . وی میگوید , بعد از آنکه خمس این مبلغ برای خلیفه تازی جدا شد , بقیه جواهرات و گنجینه پادشاهان گذشته ایران بین 60 هزار جنگچوی مسلمان تقسیم شد و به هر کدام از آنان 12 هزار درهم رسید . یکی دیگر از فجایع تاریخ ایران پاره شده فرش بهارستان بود . این فرش که در 900 متر مربع ( 60 ذرع در 60 ذرع ) از ا

بریشم و زمرد و جواهرات بافته شده بود نمونه ای از هنر و عظمت ایران بود و شاهان را در شکارگاه و بزمهای سالانه و باغهای وسیع نشان میداد  مسلمانان فرش بهارستان را روانه مدینه نمودند تا خلیفه از آن بهره برد . عمر با دیدن این هنر شگفت تاریخی بر آن شد تا آنرا به عنوان فتوحات اسلام نگه دارد و نشان از بزرگی اسلام و مبارزات مردمان عرب قرار دهد . لیکن علی ابی ابیطالب ( امام علی ) با نگهداری این کالای پر ارزش مخالت نمود و گفت این کالای با ارزش باید بین همه بزرگان عرب تقسیم شود تا همگان بهره بردند . بدین گونه فرش تکه تکه شد و هر تکه به بزرگی از شهر داده شد و خود علی قسمت خود را با قیمت 20 هزار درهم فروخت .

یکی دیگر از افتخارات تاریخ ایران درفش ملی کاویانی بود که از زمان اردشیر بابکان موئسس دودمان ساسانی تا آن روز دست به دست چرخیده بود و هر پادشاهی به آن جواهری نصب مینموده و در تمام جنگها به عنوان پرچم ایران حمل میشده زیرا آنرا یادگار فتح کاوه آهنگر و درفش چرمی او علیه ضحاک میدانستد . مسعودی مینویسد : درفش از پوست پلنگ ساخته شده بود و نگینهای یاقوت و مروارید و جواهرات سلطنتی به آن آویزان بوده . مسعودی قیمت درفش کاویانی را بالغ بر دو میلیون و دویست هزار درهم تخمین زده است . مسعودی اذعان میکند که درفش اصلی در خزانه ملی نگهداری میشده و درفشی مشابه در جنگهای برده میشده است .

به گفته وی عربها اورنگ سلطنتی خسرو پرویز و دیگر اشیایی که از طلا ساخته شده بودند مانند مجسمه سر پادشاهان گذشته را ذوب کردند و از آن شمش طلا گرفتند !! پس از این فتوحات سلمان فارسی به آروزی دیرینه خود که همانا پادشاهی بر تیسپون ایران بزرگ بود رسید و دهها سال حکمران آن شهر کهن گشت .

جستارهای وابسته :

 آداب و رسوم اعراب ایران

تاريخ و فرهنگ بختياري ها 

يورش اعراب بدوی به ايران

آنچه ایران به جهان آموخت

ریشه واژه عجم و پیدایش آن

نفوذ تمدن ایران در شبه قاره

فرهنگ غنی ایرانی چیست ؟

نمودار تاریخ ایران پیش از اسلام

دایره المعارف مشاهیر ایران زمین

توانایی زبان پارسی دربرابر عربی

مکانهاي دیدنی و باستاني ایران

ایران زمین گهواره عرفان و تصوف

تاریخ و فرهنگ خوزستان - سوزیانا

دانشگاه گندی شاپوریاجندی شاپور

جشنهاي كهن و باورهاي ملي ايران

تقدس سرزمین ٫ فرهنگ و تمدن ایران

تفاوت ملیت و قومیت در ایران زمین 

پندها , اندرزها و سخنان بزرگان ایران

تاریخچه نام , فرهنگ و هنر کهن ایران

مرزهای طبیعی , سیاسی و نژادی ایران

نقشه های ایران بزرگ طی قرون گذشته

تاریخچه سه هزار ساله دریانوردی ایران

سخنرانی قلمرو ایران بزرگ در کردستان

تشکیل اتحادیه کشورهای وارث تمدن ایران

تاثیر موسیقی جهانی ایران بر موسیقی اعراب شبه جزیره

فاجعه حلبچه و کشتارهای کردهای ایرانی توسط صدام حسین